Wat bij afweer merkvragers?

Afweer herkennen

Bij een merkopstelling gaat het om het verhelderen van de onderlinge relaties tussen merkelementen. Sommige verbindingen roepen positieve associaties op en andere negatieve. Het toelaten van negatieve gevoelens is moeilijk voor ons. Afweer ontstaat als we onbewust negatieve gevoelens willen vermijden. In onze kindertijd hebben we vaak een vast patroon ontwikkeld om ons hiertegen te ‘beschermen’. We houden ze bij voorkeur onbewust, inclusief de gedachten en omstandigheden die ertoe hebben geleid. Deze afweer is vaak te herkennen doordat oogcontact wordt vermeden en/of doordat de vluchtige, non-verbale signalen niet in overeenstemming zijn met de verbale zoals weglachen (glimlachen bij het vertellen van een vervelende gebeurtenis). Het doel van deze blog is dat merkopstellers leren goed met afweer om te gaan. Over het algemeen ligt de beste preventie van afweer in het eerst bevragen van de neergezette situatie zonder oordeel en zonder interpretatie, voordat je als merkopsteller overgaat tot de betekenis van het getoonde voor de merkvraag.

Natuurlijke aandacht voor negatieve

‘Bijzonder’ is dat we meer negatieve kerngevoelens hebben zoals afschuw, angst, boosheid, schuld en verdriet dan positieve zoals blijdschap, liefde en verrassing. We hebben dus van nature meer aandacht voor het negatieve dan voor het positieve. Dingen die negatief zijn, voelen we ook nog eens extra en bovendien onthouden we ze nog eens gemakkelijker en beter. Daardoor hebben ze ook zoveel impact op ons gedrag. Evolutionair gezien natuurlijk logisch dat de angst voor een leeuw belangrijker is dan de blijdschap over een banaan. Maar aandacht hebben voor het positieve is dus een kwestie van willen en komt ons niet aanwaaien.

Herkennen van gevoelens

Angst is een gevoel dat waarschuwt voor (dreigend) gevaar; vaak ook voor andere emoties die er niet mogen zijn zoals boosheid. Ze is bijvoorbeeld te herkennen aan alertheid, buikpijn, gespannenheid, gevoel van beknelling, knoop in de maag, kortademigheid, koude handen, misselijkheid, naar achter of beneden gerichte remmende beweging, onrustige benen en/of handen, slappe benen, snelle hartslag, spanning en zweten. 

Boosheid is te zien aan beweeglijke krachtige benen, gebalde vuisten, opwaartse energie, verhoogde hartslag, warm worden en zwaaiende armen. Boosheid wordt vooral onbewust ingezet als afweer. Het begint vaak laag in de buik, gaat dan omhoog via de borstkas naar de schouders, het hoofd en de armen en handen en de benen en voeten.

Liefde geeft vaak een kalm en tevreden gevcoel, kippenvel, kriebels in de buik, tederheid naar anderen toe, een warme opzwellende sensatie en de wens om te knuffele, vast te houden en te verbinden.

Schuld uit zich vaak via het houden van handen voor het gezicht, het laten hangen van het hoofd, neegeslagen ogen, onbewogen houding, pijn in de borstkas en stilte.

Verdriet toont zich meestal via brok in de keel, diep zuchten, hangende schouders, pijn op de borst, snot, stromende tranen, vochtige ogen en zware oogleden. Als iemand verdrietig is, is het minder passend om te vragen hoe of waar hij/ zij dit ervaart in haar/ zijn lichaam. Je kunt dan beter de gelegenheid geven om dit verdriet toe te laten en te benoemen dat het pijnlijk is.

Vreugde uit zich meestal via gevoel van lichtheid, glimlach, grotere ogen, open gevoel op de borst, opgeheven hoofd, toename van energie en warmte en willen bewegen.

Omgaan met afweer

Onbewust zijn we als volwassenen vaak meer op zoek naar bevestiging van de noodzaak voor onze afweer om ongewenste gevoelens te vermijden, dan dat we de mogelijkheden van het hier-en-nu voor ons willen (h)erkennen. Om de merkopstelling goed te kunnen uitvoeren, is het essentieel dat je als merkopsteller (h)erkent hoe merkvragers, representanten en getuigen zichzelf beschermen tegen het ervaren van dergelijke gevoelens via onbewuste ‘kunstgrepen’ zoals ‘passend’ waarnemen van de werkelijkheid door ermee te ‘knoeien’. De kunst is om bij jezelf opgeroepen ‘ouder’-gedrag te (h)erkennen en vervolgens het gezonde volwassendeel aan te spreken van jezelf en van de ander.

Als merkopsteller heb je vier algemene strategieën voor het omgaan met afweer

1. Reguleren: remmen van de gevoelens bij angst en/of schuld
2. Blokkeren: ‘gewoon’ herhalen van je vraag als je geen antwoord krijgt
3. Identificeren: benoemen van de soort afweer dat je ervaart en dan de vraag herhalen
4. Clarificeren: uitleggen van de functie van de door jou ervaren afweer en vervolgens de vraag herhalen.

Focus

In deze blog ligt de focus op het omgaan met afweer bij merkvragers in de individuele opstelling. Door de gevoeligheid voor emoties dient het stimuleren van het voelen ervan natuurlijk uitermate voorzichtig te gebeuren. Esentieel is om na de benaming van het gevoel, de koppeling te maken met de plaats waar hij of zij dit voelt in het lichaam en hoe hij/ zij dit zou willen uiten. In deze blog komen de volgende zeven varianten van vermijding bij merkvragers aan de orde: dissociëren, fixeren, idealiseren, ontkennen, overdekken, rationaliseren en splitsen. In Wims definietielijst vind je nog een aantal andere zoals aanpassen, diversificeren, glimlachen, hulpeloosheid, hypothetiseren, intellectualiseren minimaliseren,  projecteren, vaagheid, wegkijken en zwijgen.

Dissociëren

Bij dissociëren verbreken merkvragers onbewust de verbinding met hun lichaam om negatieve gevoelens niet te ervaren. Als je als merkopsteller bijvoorbeeld ziet dat de merkvrager voor zich uit gaat staren en de merkopstelling niet meer ‘ziet’, dan is het zaak om deze voorzichtig terug te halen in het hier-en-nu door (links) naast haar/ hem te gaan staan of zitten, met de merkvrager mee te voelen en pas verder te gaan met de opstelling als hij/ zij er weer helemaal bij is.

Fixeren

Bij fixeren houden merkvragers koppig vast aan wat ze gewend zijn om te zien en te zeggen om negatieve gevoelens maar niet te hoeven ervaren. Als je als merkopsteller bijvoorbeeld merkt dat een merkvrager absoluut niet (h)erkent hoe een merkelement zich voelt, dan is het zaak om deze het effect van de ‘fixatie’ voorzichtig te laten ervaren door haar/hem voor (een kleinere representant) of achter (een grotere) te laten plaatsnemen, van daaruit de opstelling te laten ervaren en deze ervaringen voorzichtig te laten verwoorden.

Idealiseren

Bij idealiseren zijn merkvragers overdreven positief om negatieve gevoelens maar niet te hoeven voelen. Als je als merkopsteller bijvoorbeeld merkt dat een merkvrager overmatig enthousiast is over hetgeen zich toont, dan is het zaak dat de merkvrager zichzelf gaat realiseren dat het wellicht wat ’te’ is. Pas daarna is het mogelijk om verder te gaan met de merkopstelling.

Ontkennen

Bij ontkennen weigeren merkvragers om bepaalde pijnlijke aspecten van de werkelijkheid of van hun ervaring te (h)erkennen om deze maar niet te hoeven voelen. Ze zien de negatieve relaties niet zodat ze de dingen niet hoeven te accepteren zoals ze zijn. Een typerende uitspraak is “Ik voel er niets bij”. Als een merkvrager bijvoorbeeld een belangrijke negatieve interactie duidelijk niet ziet en/of voelt, dan is het een optie om daar als merkopsteller voorzichtig extra aandacht aan te besteden.

Overdekken

Bij overdekken doen merkvragers het tegenovergestelde van wat ze ten diepste willen om (onbewust) de pijn van deze ‘onmogelijkheid’ maar niet te hoeven ervaren. Als je als merkopsteller bijvoorbeeld merkt dat een merkvrager een merkelement (onbewust) veel verder weg of dichterbij plaatst dan dat deze zou willen, dan is een optie om deze het effect hiervan volledig te laten ervaren door hier in stilte alle tijd voor te nemen voordat je de opstelling vervolgt.

Rationaliseren

Bij rationaliseren gebruiken merkvragers uitvoerige verklaringen die ter geruststelling dienen, maar die niet helpen voor de verdere ontwikkeling van het merk. Een typerende uitspraak is “Ik begrijp het wel”. Als je als merkopsteller bijvoorbeeld merkt dat de merkvrager ‘briljante’ redeneringen bedenkt om het verloop van de merkopstelling te verklaren, dan is het een optie om haar/ hem terug te halen naar hoe een specifiek detail daaruit voor haar/ hem voelt wat niet in deze rationalisatie past.

Splitsen

Bij splitsen plaatsen merkvragers onbewust tegengestelde gevoelens over eenzelfde gebeurtenis in andere hokjes alsof ze niets met elkaar te maken hebben. Ons brein kan van nature moeilijk positieve en negatieve eigenschappen van onszelf, van anderen of van een specifieke situatie integreren in een samenhangend beeld. Uitgebalanceerde oordelen en verwachtingen maken de werkelijkheid (te) ingewikkeld voor ons brein om er ‘goed’ mee om kunnen gaan. Kern van het succes van een merkvrager is echter het kunnen handelen in ambivalente situaties, aangezien de kern van een merk is dat ze tegenstrijdigheden verbindt. De merkopstelling is dus een uitgelezen kans voor het leren omgaan met dit soort dubbelzinnigheden.

Merkopsteller worden?

Wees slim, vraag Wim:

06 107 44 198  / merkontwikkeling@wimjurg.nl