Veilig bevragen

Representanten die niet echt meedoen

In familieopstellingen zien we het regelmatig: representanten die zich niet (meer) positief kunnen en/of willen verbinden met anderen. Ondanks dat verbinden met anderen een basisbehoefte is. Vaak gaat dan ook nog eens hun autonome zenuwstelsel ‘spreken’. In de merkopstelling komt dit ook voor; soms subtiel, soms schrijnend. Deze blog wil verhelderen wat er mogelijk gebeurt in zulke situaties en hoe je als merkopsteller een veld kunt creëren waarin iedereen zich (weer) veilig voelt, want daar ligt vaak het begin van een betere toekomst.

Autonome zenuwstelsel

We zijn allemaal gevormd door ons verleden. Wie ooit fysiek en/of psychisch is beschadigd, heeft automatisch beschermingsreacties ontwikkeld. Deze reacties verlopen via ons autonome zenuwstelsel en bepalen hoe we kijken, horen en spreken; en dus ook hoe we ons gedragen in een opstelling. In die zin zijn opstellingen geen ‘veilige fictie’. Het lichaam reageert reëel; ook als het om een symbolisch veld gaat. Alleen als we ons veilig voelen, kunnen we verbinding maken met anderen. Vanuit de polyvagaaltheorie worden daarbij drie situaties onderscheiden: betrokken, angstig en uit-contact.

Betrokken representanten

Betrokken representanten voelen zich veilig en verbonden met anderen. Ze zijn vaak veilig gehecht en verwachten van nature dat de merkopsteller en/of andere representanten zorgzaam voor hen zijn, ook als ze spanning ervaren. Ze staan er actief bij, hebben zelfcompassie en wederkerig contact met anderen. Hun hartslag is laag, hun ogen zacht en hun stem vriendelijk. Ze zien en horen de anderen goed en spreken levendig. Hun gezichtsspieren en houding komen overeen met wat ze vertellen. Dergelijke representanten zijn optimaal bevraagbaar door de merkopsteller. Zuchten is hierbij vaak een signaal dat  er dingen zichtbaar kunnen en willen worden; andere openende signalen zijn bijvoorbeeld het bewegen van handen of benen.

Bange representanten

Angst is een emotie met als functie om als dreigend ervaren gevaar te vermijden en zo schade te voorkomen. In opstellingen is er geen reëel gevaar, maar kan er wel psychologisch gevaar worden ervaren bijvoorbeeld doordat de beleefde gevoelens er niet mogen zijn. Vaak zijn ze dan wel implciet hoorbaar, zichtbaar en voelbaar; bijvoorbeeld via een hijgende ademhaling. Ze zijn in hun rol dan angstig-ambivalent gehecht: ze vertrouwen er niet op dat andere representanten er voor hen zijn en hebben daarom de neiging om zich vast te klampen aan een specifieke representant of aan de merkopsteller.

Als representanten zich in gevaar weten, neemt hun autonome zenuwstelsel automatisch de leiding; ook in een fictieve situatie als een opstelling. Ze zijn dan niet meer in staat om situaties reëel onder ogen te zien. Ook horen ze dan bijvoorbeeld vooral nog lage (roofdier) geluiden en hoge (alarm)geluiden. Als ze een situatie als ‘afwendbaar’ inschatten, reageren ze automatisch met vechten of vluchten; afhankelijk van het succes van hun eerdere reacties in dergelijke ervaringen.

Als de angst hoog is bij representanten, moet je deze eerst reguleren voordat je naar hun gevoelens kunt vragen. Vaak helpt het daarbij als je ze empathisch vraagt om rustig(er) adem te halen, bewust te laten worden van deze angst en deze verwoorden. Daarbij helpt een warme stemklank, vriendelijk oogcontact en iets naar voren te buigen. Dan kan de bange respresentant meestal wel stap voor stap signalen van veiligheid gaan waarnemen en voorzichtig contact maken met de merkopsteller en andere representanten.

Eenzame representanten

Als we ‘onontkoombaar’ levensbedreigend gevaar ervaren, verlamt ons autonome zenuwstelstel ons automatisch. Ze brengt ons dan automatisch in een toestand van verlaagde energie en bewustzijn, afsluiting en/of dissociatie. We voelen ons dan vaak koud en helemaal alleen met onze wanhoop. We kunnen dan meestal voor ons gevoel enkel daaraan ‘ontsnappen’ door niets meer te horen, te weten en te voelen; kortom, door er niet meer bewust te zijn. In dit patroon zijn we niet in staat om contact te maken met onszelf laat staan met anderen. Bij activatie van dit patroon is een representant niet goed bevraagbaar. Deze representanten zijn vaak vermijdend gehecht: ze vertrouwen alleen op hun eigen oordeel en niet op de merkopsteller. Daarom gaat het er vooral om indirect en impliciet een gevoel bij deze representant te creëren dat het gevaar ‘afwendbaar’ is via uitspraken en/of gedragingen van andere representanten.

4R’s

Als een representant uit contact blijkt, dan bieden de volgende 4R’s van Deb Dana een mooi houvast voor de Merkopsteller om daar gezond mee om gaan.

1. Realiseer: (h)erken wanneer een representant reageert vanuit haar/ zijn autonome zenuwstelsel en zich kennelijk onveilig voelt
2. Relateer: maak uiterst voorzichtig verbinding met deze representant door een warme stemklank, oogcontact en een gepaste fysieke afstand
3. Resoneer: kijk en voel mee, en vraag voorzichtig of deze representant woorden kan geven aan haar/ zijn emoties
4. Reguleer: noem haar/ hem bij de eigen naam, en richt haar/zijn aandacht op signalen van veiligheid en het verwoorden daarvan; een kleine verplaatsing, langzamere ademhaling, zuchten en/of een voorzichtige empathische hand op het midden van de rug kan daartoe vaak behulpzaam zijn; mocht je verwachten dat de representant haar/zijn gevoel zou kunnen en willen neuriën of chanten, dan is dat ook een optie om deze representanten erbij te betrekken. 

Veilige omgeving

In opstellingen komen dus vaak situaties voor waarin representanten zich onveilig voelen. Belangrijk is daarom dat de Merkopsteller van tevoren voor een zeer veilige omgeving heeft gezorgd via bijvoorbeeld

1. Heldere communicatie vooraf, zodat de deelnemers weten wat er wel en niet van hen wordt gevraagd en waar ze terecht komen
2. Gastgerichtheid: ontvangstsituatie met naamboordjes voor aanwezigen en warme inrichting van de ruimte 
3. Gastvrijheid: de representanten worden zo ontvangen dat ze zich welkom voelen.

Merkopsteller worden?

Wees slim, vraag Wim:

06 107 44 198  / merkontwikkeling@wimjurg.nl